Akut Matyic Apirïka

Jɔk Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Flag of the African Union.svg

Akut Matic Apirïka (AMA) ee akut pandïtlaauic nɔŋic pamaactök ka55 ku yen atɔ̈ në pandïtlau de Apirïka. Akut Matyic Apirïka eeyee loi Pɛɛinïn 26 Pɛnëdhiëc runë 2001 në Addis Ababa, Ethiopia. Akut Matic Apirïka acï loi kubë Akutajuɛɛr de Mätic Apirïka (AAMA) lökic ku eeyee loi aye Pɛɛinïn 25 Pɛnëdhiëc runë 1963 në Addis Ababa kɛɛm miir ka32 cë thäny. Käthïëkbëtɛɛmiic de Akut Matic Apirïka ayeke täk në Amatjuääc Maict Apirïka, amat aye loi arakrou në ruontökic kaam bänypamaac ku mïïr de pamaactöŋakutic. Ɣönpamatnhom de Akut Matic Apirïka, Akutnɔŋluɔi de Apirïka, aake tɔ̈ në Addis Ababa.

Akut Matic Apirïka anɔŋ tëcït kɔc tïmëtïmdä 1 ku Akuën de Käŋbeiëbɛ̈n Ruɔ̈ntökic (AKR [GDP]) $ tïmëtïmëtïmdä 5, dïtëpinyë aayee tïmëtïm 29 km2, ku anɔŋ tëcïkök pinynhomëbɛ̈n atɔ̈thïn  tëcït Panliɛ̈tdït ku jɔl yaa Nail. Thookthiëkic yenëkë jäm anɔŋ Arabic, English, French, Portuguese, Spanish, Swahili, ku jɔl yaa thook kɔ̈k de Apirïka. Akïnythin Akut Matic Apirïka, kanɔŋ abɛk cemën Akut de Dɔ̈ɔ̈r ku Tiitënyin ku jɔl yaa Ɣönlööŋ Apirïkaëbɛ̈n.

Käthɛɛr

Käthɛɛr de Akut Matic Apirika agöc tënë Amatnhomjuääc Tueŋ de Pamaac Nhomlääu de Apirïka yen cï loi në gën Accra, Ghana, mënëye Pɛ̈inïn 15 agut 22 Pɛnëŋuan  runë 1958. Amatnhom eeyee ku thëm kubë Apirïka matic, cëmenë cenë Akutajuɛɛr de Matic Apirïka (AMA) cak eeyee Pɛinïn 25 Pɛnëdhiëc runë 1963, ku Wut Apirïka Määcëkäŋ duitmaal, yen cï cak në runë 1981.

Aye manyieny luël lɔ̈ncï Akutajuɛɛr de Mätic Apirïka (AMA) akëc käjuɛ̈c lui bë yinyrän de mïthbai de Apirïka gël kekë nhomlääuken tënë duŋɛ̈ɛ̈rken wëlabäänyic, ku ayeke cɔɔl akolkol keye “Akut de Bänyriɛl”. Atɛɛk ku bë Akut Matic Apirïka cak acï jaalbenë bɛɛrpiny në runë 1990 në ŋɔ̈ɔ̈r de bɛ̈nypamac de Libya yee cɔɔl Muammar al-Gaddafi.